Voorbericht

De 'wetenschappelijke methode' streeft naar objectiviteit en de presentatie van waardevrije feiten. Maar de praktijk is dikwijls anders. Hoe vaak komt het niet voor dat een opdrachtgever pronkt met de resultaten van een wetenschappelijk onderzoek, terwijl zijn opponent het tegendeel bewijst met een even wetenschappelijke contra-expertise?

Wetenschap zou waardevrij moeten zijn. Het bedrijven van wetenschap is dat echter niet. Het verschil zit 'm in de onderzoeker zelf: een mens van vlees en bloed, met eigen normen en waarden die, niet minder dan wie dan ook, recht heeft op een oordeel over zijn eigen onderzoeksmethode en resultaten. En misschien zou ik zelfs niet moeten spreken van een recht, maar van een plicht tot een oordeel.

Voor de goede orde: de objectieve feiten mogen uiteraard niet worden aangetast door het subject van de onderzoeker. Maar zodra het aankomt op presentatie van het onderzoek en de interpretatie daarvan, is het onvermijdelijk dat het subjectieve oordeel van de onderzoeker een rol speelt. En de grens tussen feit en interpretatie is niet altijd nauwkeurig te trekken.

Tot nu toe is er nog niets aan de hand. Het grote misverstand ontstaat echter als de subjectieve interpretatie van de wetenschapper wordt verstaan als een wetenschappelijk feit waarin geen plaats is voor onzekerheden en twijfel. In de discussie over maatschappelijke uitvloeisels van het onderzoek krijgt het oordeel van de wetenschapper daarmee wel een heel groot gewicht.

Het energieonderzoek is een goed voorbeeld van een maatschappelijk relevant onderwerp uit het conglomeraat van wetenschap en technologie. Er zijn voorbeelden te over van energietechnologie die de gemoederen danig kunnen verhitten: kernenergie (splijting en fusie), kolenvergassing of poederkoolverbranding, zonne-energie, en zo voort.

Om deze reden zijn juist energie-onderzoekers er aan gehouden verantwoerding af te leggen over de stand van hun onderzoek en bij te dragen aan de discussie. Voorwaarde daarbij is dat deze discussie zich niet louter afspeelt in de beslotenheid van de laboratoria en de denkkamertjes daaromheen - zoals in een technocratie zou gebeuren. De discussie moet in de grootst mogelijke openheid worden gevoerd zoals in een democratisch bestel hoort te gebeuren.

De laatste twintig jaar is er gelukkig heel wat veranderd aan het image van de wetenschap. Niet langer wordt het aureool gedragen van onaantastbare zekerheid. De wetenschappelijke waarheid laat zich buiten de bescherming van de ivoren toren kennen als één met vele gezichten. Niet langer worden slechts de feiten overgedragen aan de maatschappij, maar geeft de wetenschappelijke wereld, door discussies over interpretaties, modellen en oordelen, ook inzicht in de onzekerheden van de wetenschap.

Energiespectrum, het maandblad van de Stichting Energieonderzoek Centrum Nederland in Petten heeft de pretentie een forum te zijn voor discussies over tal van energiezaken. Voor een gemêleerd publiek van onderzoekers, beleidmakers, politici, vertegenwoordigers van bedrijfsleven en andere maatschappelijke groepen kunnen de auteurs - meestal onderzoekers - de eerste aanzet geven; vervolgens kan op hoog niveau worden geïnterpreteerd en gediscussieerd. En daarbij heeft uiteraard ook de onderzoeker het recht op een eigen perspectief, zelfs als dat ten koste gaat van heilige huisjes.

Kees Andriesse is een exponent van het moderne energieonderzoek. In een twaalftal essays over energieonderzoek en -beleid voor Energiespectrum heeft hij geoordeeld, veroordeeld en - vóór alles - openlijke twijfel uitgesproken over sommige ontwikkelingen in de energiewereld. Soms leidden zijn perspectivische tekeningen tot felle reacties, soms tot 'Aha-Erlebnisse', maar altijd leverden ze stof tot nadenken. In een enkel geval werd een door hem aanzwengelde discussie in bredere kring voortgezet, zoals die over de kans op een positieve reactiviteitscoëfficiënt in een westerse licht-water-kernreactor. Deze discussie haalde de Tweede Kamer en enkele kranten.

De serie 'In Perspectief' in Energiespectrum is getekend door openheid en verschaft een helder inzicht in de normen en waarden die de wetenschapper Andriesse er op na houdt.

Rolf de Vos
eindredacteur Energiespectrum


Free web hostingWeb hosting